NCERT Sharada · Class 9 Sanskrit · Chapter 8

अन्नाद् आनन्दं प्रति

भृगु और वरुण के संवाद के माध्यम से पाठ अन्न, प्राण, मन, विज्ञान और आनन्द के क्रम को समझाता है।

पाठ की समझ · शब्दार्थ · अभ्यास और उत्तर

पाठ की समझ

भृगु-वरुण का प्रसंग तैत्तिरीयोपनिषद् से जुड़ा है। भृगु विचार और तप के द्वारा अपनी समझ को आगे बढ़ाते हैं। अन्न से आरम्भ होने वाला क्रम जीवन-निर्वाह से लेकर अधिक गहरे अनुभव तक जाता है।

पाँच नामों का क्रम याद करें: अन्नमय, प्राणमय, मनोमय, विज्ञानमय और आनन्दमय। पुनरावृत्ति में हर नाम के सामने एक शब्द लिखें: पोषण, जीवन-शक्ति, मन, विवेक और आनन्द। ये अध्ययन-संकेत हैं।

शारदा पुस्तक की सूची में मूल पाठ देखें

शब्दार्थ

संस्कृत या प्राकृत पदहिन्दी अर्थEnglish meaning
अन्नम्आहारfood
प्राणःजीवन-शक्तिvital breath
मनःमनmind
विज्ञानम्विवेक या समझdiscernment
आनन्दःगहरा सुखbliss
तपःअनुशासित साधनाdisciplined inquiry

हल किया हुआ उदाहरण

अन्नात् + आनन्दम् → अन्नादानन्दम्।

अन्नात् पञ्चमी एकवचन है। स्वर से पहले अन्त का त् जश्त्व से द् होता है। प्रति की दिशा के लिए आनन्दम् द्वितीया में है।

अभ्यास और उत्तर

इस पाठ से जुड़ा TutorVertex का अभ्यास पढ़ें। पहले अपना उत्तर लिखें, फिर मॉडल उत्तर खोलें। आखिरी प्रश्न के लिए पाठ का सार भी देखें।

भृगुः वरुणम् उपससार। वरुणः तम् अन्वेषणाय प्रेरितवान्। भृगुः प्रथमम् अन्नस्य महत्त्वम् अचिन्तयत्। ततः सः प्राणादीनाम् अपि विचारम् अकरोत्।

  1. एकपदेन · कः वरुणम् उपससार?

    उत्तर और कारण देखें

    भृगुः।

    उपससार का अर्थ पास गया।

  2. पूर्णवाक्येन · भृगुः प्रथमं कस्य महत्त्वम् अचिन्तयत्?

    उत्तर और कारण देखें

    भृगुः प्रथमम् अन्नस्य महत्त्वम् अचिन्तयत्।

    अन्नस्य सम्बन्ध बताता है।

  3. विभक्ति · अन्नात् में कौन-सी विभक्ति है?

    उत्तर और कारण देखें

    पञ्चमी एकवचन।

    यह आरम्भ-बिन्दु दिखाती है।

  4. पाठ-बोध · पाँच कोषों का क्रम लिखें।

    उत्तर और कारण देखें

    अन्नमय, प्राणमय, मनोमय, विज्ञानमय, आनन्दमय।

    अन्न से आरम्भ और आनन्द पर समाप्त करें।

अगला अभ्यास

Browse all Sanskrit resources