CBSE Class 10 · Code 119 · Manika · Chapter 1

वाङ्मयं तपः Vangmayam Tapah

आचार्य और छात्र वाणी का महत्त्व समझते हैं। पद्य सत्य, प्रिय और हितकारी वाणी पर बल देते हैं। ऐसा वचन सुनने वाले को उद्विग्न भी न करे।

Board exam · 2026–27 · Textbook · CBSE syllabus

पाठ का सार · शब्दार्थ · अभ्यास और हल

पाठ का सार

स्वाध्याय तथा स्पष्ट उच्चारण भी पाठ में आते हैं। प्रश्न में वाणी का गुण पूछा हो तो वाणी और पाठक के गुणों को अलग पहचानें।

Learning goal. Identify the four qualities of disciplined speech and explain why truth alone is one part of the lesson.

शब्दार्थ · Vocabulary

संस्कृतहिन्दीEnglish
वाणीबोलीspeech
अनुद्वेगकरम्व्याकुल न करने वालाnon-distressing
स्वाध्यायःस्वयं अध्ययनself-study
हितम्कल्याणकारीbeneficial

परीक्षा-शैली के प्रश्न और हल

इस पाठ पर आधारित TutorVertex का मौलिक अभ्यास पढ़ें। दिए गए उत्तर देखने से पहले स्वयं हल करें।

आचार्यः शिष्यान् वदति। वचनं सत्यं प्रियं हितकरं च भवेत्। परुषा वाणी श्रोतारं दुःखयति। शिष्याः स्पष्टम् उच्चारयन्ति।

  1. One-word answer

    का श्रोतारं दुःखयति?

    हल देखें · Show worked answer

    वाणी।

    ‘का’ के लिए कर्ता ‘वाणी’ है। पूरे उत्तर में ‘परुषा वाणी’ लिख सकते हैं।

  2. Full-sentence answer

    वचनं कीदृशं भवेत्?

    हल देखें · Show worked answer

    वचनं सत्यं प्रियं हितकरं च भवेत्।

    तीनों विशेषण नपुंसकलिंग एकवचन में हैं।

  3. Contextual grammar

    “परुषा वाणी” इत्यत्र विशेषणं किम्?

    हल देखें · Show worked answer

    परुषा।

    यह वाणी की कठोरता बताता है।

  4. Interpretation

    अस्मिन् पाठे स्वाध्यायः केन तपसा सह सम्बद्धः?

    हल देखें · Show worked answer

    स्वाध्यायः वाङ्मयेन तपसा सह सम्बद्धः।

    स्वाध्याय भी वाणी के अनुशासन से जुड़ता है। ‘सह’ के साथ तृतीया लगती है।

Keep practising

Manika chapter index

Noun forms · Verb forms

Practise writing Sanskrit answers with Siddharth in Hindi or English.

Book a Free Demo
Browse all Sanskrit resources