CBSE Class 10 · Code 119 · Manika · Chapter 1
वाङ्मयं तपः Vangmayam Tapah
आचार्य और छात्र वाणी का महत्त्व समझते हैं। पद्य सत्य, प्रिय और हितकारी वाणी पर बल देते हैं। ऐसा वचन सुनने वाले को उद्विग्न भी न करे।
Board exam · 2026–27 · Textbook · CBSE syllabus
पाठ का सार
स्वाध्याय तथा स्पष्ट उच्चारण भी पाठ में आते हैं। प्रश्न में वाणी का गुण पूछा हो तो वाणी और पाठक के गुणों को अलग पहचानें।
Learning goal. Identify the four qualities of disciplined speech and explain why truth alone is one part of the lesson.
शब्दार्थ · Vocabulary
| संस्कृत | हिन्दी | English |
|---|---|---|
| वाणी | बोली | speech |
| अनुद्वेगकरम् | व्याकुल न करने वाला | non-distressing |
| स्वाध्यायः | स्वयं अध्ययन | self-study |
| हितम् | कल्याणकारी | beneficial |
परीक्षा-शैली के प्रश्न और हल
इस पाठ पर आधारित TutorVertex का मौलिक अभ्यास पढ़ें। दिए गए उत्तर देखने से पहले स्वयं हल करें।
आचार्यः शिष्यान् वदति। वचनं सत्यं प्रियं हितकरं च भवेत्। परुषा वाणी श्रोतारं दुःखयति। शिष्याः स्पष्टम् उच्चारयन्ति।
One-word answer
का श्रोतारं दुःखयति?
हल देखें · Show worked answer
वाणी।
‘का’ के लिए कर्ता ‘वाणी’ है। पूरे उत्तर में ‘परुषा वाणी’ लिख सकते हैं।
Full-sentence answer
वचनं कीदृशं भवेत्?
हल देखें · Show worked answer
वचनं सत्यं प्रियं हितकरं च भवेत्।
तीनों विशेषण नपुंसकलिंग एकवचन में हैं।
Contextual grammar
“परुषा वाणी” इत्यत्र विशेषणं किम्?
हल देखें · Show worked answer
परुषा।
यह वाणी की कठोरता बताता है।
Interpretation
अस्मिन् पाठे स्वाध्यायः केन तपसा सह सम्बद्धः?
हल देखें · Show worked answer
स्वाध्यायः वाङ्मयेन तपसा सह सम्बद्धः।
स्वाध्याय भी वाणी के अनुशासन से जुड़ता है। ‘सह’ के साथ तृतीया लगती है।
Keep practising
Practise writing Sanskrit answers with Siddharth in Hindi or English.
Book a Free Demo