CBSE Class 10 · Code 119 · Manika · Chapter 4

आज्ञा गुरूणां हि अविचारणीया Ajna Gurunam Hi Avicharaniya

शिक्षक दिवस की बातचीत में आचार्य बताते हैं कि गुरु अनुभव और ज्ञान के कारण आदरणीय हो सकता है। फिर वे वानरों के नेता की कथा सुनाते हैं।

Board exam · 2026–27 · Textbook · CBSE syllabus

पाठ का सार · शब्दार्थ · अभ्यास और हल

पाठ का सार

एक मेढ़ा बार-बार रसोई में घुसता है और रसोइयों से झगड़ा होता है। वानरों का नेता समझता है कि यह विवाद आगे चलकर वानरों को भी संकट में डाल सकता है। उसके निर्णय को आसन्न खतरे से जोड़कर पढ़ें।

Learning goal. Identify why the monkey leader advises leaving the palace and what makes his warning credible.

शब्दार्थ · Vocabulary

संस्कृतहिन्दीEnglish
यूथपतिःझुण्ड का नेताleader of a group
मेषःमेढ़ाram
सूपकारःरसोइयाcook
कलहःझगड़ाquarrel

परीक्षा-शैली के प्रश्न और हल

इस पाठ पर आधारित TutorVertex का मौलिक अभ्यास पढ़ें। दिए गए उत्तर देखने से पहले स्वयं हल करें।

मेषः बहुवारं महानसं प्रविशति। सूपकाराः तं ताडयन्ति। यूथपतिः कलहं दृष्ट्वा वानरान् सावधानान् करोति। सः गृहं त्यक्तुम् उपदिशति।

  1. One-word answer

    मेषः कुत्र प्रविशति?

    हल देखें · Show worked answer

    महानसम्।

    ‘प्रविशति’ के साथ प्रवेश-स्थान ‘महानसम्’ द्वितीया में आया है।

  2. Full-sentence answer

    यूथपतिः किं दृष्ट्वा वानरान् सावधानान् करोति?

    हल देखें · Show worked answer

    यूथपतिः कलहं दृष्ट्वा वानरान् सावधानान् करोति।

    उत्तर में चेतावनी का कारण ‘कलहम्’ स्पष्ट करें।

  3. Contextual grammar

    “सूपकाराः तं ताडयन्ति” इत्यत्र “तम्” कं सूचयति?

    हल देखें · Show worked answer

    मेषम्।

    रसोइयों की कार्रवाई का लक्ष्य पहले वाक्य का मेढ़ा है।

  4. Interpretation

    यूथपतिः वानरान् किं कर्तुम् उपदिशति?

    हल देखें · Show worked answer

    यूथपतिः वानरान् गृहं त्यक्तुम् उपदिशति।

    ‘त्यक्तुम्’ से साफ होता है कि सलाह घर छोड़ने की है।

Keep practising

Manika chapter index

Noun forms · Verb forms

Practise writing Sanskrit answers with Siddharth in Hindi or English.

Book a Free Demo
Browse all Sanskrit resources