CBSE Class 10 · Code 119 · Manika · Chapter 10
कालोऽहम् Kalo Ham
बालक कोणार्क के सूर्य मन्दिर का रथ देखते हैं। वे रथ के पहियों और महीनों के बीच सम्बन्ध पर विचार करते हैं। फिर काल स्वयं बोलने वाले पात्र के रूप में आता है।
Internal assessment only · 2026–27 · Textbook · CBSE syllabus
पाठ का सार
काल सृष्टि के परिवर्तन का साक्षी बनकर अपनी पहचान देता है। पाठ में वर्ष, ऋतु तथा पुरानी कालगणना की अवधारणाएँ आती हैं। पहियों की संख्या और महीनों का सम्बन्ध मौखिक रूप से समझाएँ।
Learning goal. Explain how the Konark chariot introduces the theme of measuring time in this internal-assessment lesson.
शब्दार्थ · Vocabulary
| संस्कृत | हिन्दी | English |
|---|---|---|
| कालः | समय | time |
| रथः | रथ | chariot |
| चक्रम् | पहिया | wheel |
| मासः | महीना | month |
अभ्यास प्रश्न और हल
इस पाठ पर आधारित TutorVertex का मौलिक अभ्यास पढ़ें। दिए गए उत्तर देखने से पहले स्वयं हल करें।
कोणार्के बालकाः सूर्यस्य रथं पश्यन्ति। रथे द्वादश चक्राणि सन्ति। बालकाः तानि द्वादशभिः मासैः सह योजयन्ति। ततः कालः स्वपरिचयं ददाति।
One-word answer
रथे कति चक्राणि सन्ति?
हल देखें · Show worked answer
द्वादश।
‘कति’ संख्या पूछता है।
Full-sentence answer
बालकाः चक्राणि कैः सह योजयन्ति?
हल देखें · Show worked answer
बालकाः चक्राणि द्वादशभिः मासैः सह योजयन्ति।
‘सह’ के साथ ‘द्वादशभिः मासैः’ तृतीया बहुवचन है।
Contextual grammar
“तानि” इति सर्वनामपदं कानि सूचयति?
हल देखें · Show worked answer
चक्राणि।
‘तानि’ और ‘चक्राणि’ दोनों नपुंसकलिंग बहुवचन हैं।
Oral practice
“कालोऽहम्” इत्यस्य पदच्छेदं कृत्वा अर्थं वदत।
हल देखें · Show worked answer
कालः + अहम्। अहं समयः अस्मि।
अवग्रह से पहले पदान्त विसर्ग का रूप बदलता है। अर्थ है ‘मैं समय हूँ’।
Keep practising
Practise writing Sanskrit answers with Siddharth in Hindi or English.
Book a Free Demo