CBSE Class 10 · Code 119 · Manika · Chapter 11
किं किम् उपादेयम् Kim Kim Upadeyam
अरुण और उषा एक पुस्तक और भारत का मानचित्र देखते हैं। बातचीत आदि शंकराचार्य से सम्बद्ध प्रश्नोत्तर रचना का परिचय देती है।
Internal assessment only · 2026–27 · Textbook · CBSE syllabus
पाठ का सार
पद्य छोटे प्रश्नों से पूछते हैं कि क्या अपनाएँ, क्या छोड़ें और किसे विवेकी कहें। चर्चा में मन की शुद्धि और सज्जनों की मित्रता जैसे मूल्य सामने आते हैं। एक उत्तर चुनकर उसका अर्थ अपनी भाषा में समझाएँ।
Learning goal. Use the question-and-answer verses to explain what conduct is worth adopting in this internal-assessment lesson.
शब्दार्थ · Vocabulary
| संस्कृत | हिन्दी | English |
|---|---|---|
| उपादेयम् | अपनाने योग्य | worth adopting |
| हेयम् | छोड़ने योग्य | to be avoided |
| विवेकी | विवेक रखने वाला | discerning person |
| मैत्री | मित्रता | friendship |
अभ्यास प्रश्न और हल
इस पाठ पर आधारित TutorVertex का मौलिक अभ्यास पढ़ें। दिए गए उत्तर देखने से पहले स्वयं हल करें।
उषा पृच्छति, “किं स्वीकर्तव्यम्?” अरुणः वदति, “हितकरम् उपदेशं स्वीकुर्यात्।” तौ सज्जनानां मैत्र्याः महत्त्वं विचारयतः।
One-word answer
का पृच्छति?
हल देखें · Show worked answer
उषा।
प्रश्न पूछने वाली उषा है।
Full-sentence answer
अरुणस्य मते कीदृशम् उपदेशं स्वीकुर्यात्?
हल देखें · Show worked answer
अरुणस्य मते हितकरम् उपदेशं स्वीकुर्यात्।
‘हितकरम्’ बताता है कि कौन-सा उपदेश अपनाने योग्य है।
Contextual grammar
“तौ विचारयतः” इत्यत्र क्रियायाः वचनं किम्?
हल देखें · Show worked answer
द्विवचनम्।
बातचीत में दो व्यक्ति हैं और क्रिया ‘विचारयतः’ भी द्विवचन है।
Oral practice
“उपादेयम्” इत्यस्य विलोमपदं लिखित्वा एकम् उदाहरणं वदत।
हल देखें · Show worked answer
हेयम्। असत्यवचनं हेयम्।
‘हेयम्’ त्यागने योग्य है। असत्य बोलना इसका एक उदाहरण है।
Keep practising
Practise writing Sanskrit answers with Siddharth in Hindi or English.
Book a Free Demo