CBSE Class 10 · Code 119 · Manika · Chapter 11

किं किम् उपादेयम् Kim Kim Upadeyam

अरुण और उषा एक पुस्तक और भारत का मानचित्र देखते हैं। बातचीत आदि शंकराचार्य से सम्बद्ध प्रश्नोत्तर रचना का परिचय देती है।

Internal assessment only · 2026–27 · Textbook · CBSE syllabus

पाठ का सार · शब्दार्थ · अभ्यास और हल

पाठ का सार

पद्य छोटे प्रश्नों से पूछते हैं कि क्या अपनाएँ, क्या छोड़ें और किसे विवेकी कहें। चर्चा में मन की शुद्धि और सज्जनों की मित्रता जैसे मूल्य सामने आते हैं। एक उत्तर चुनकर उसका अर्थ अपनी भाषा में समझाएँ।

Learning goal. Use the question-and-answer verses to explain what conduct is worth adopting in this internal-assessment lesson.

शब्दार्थ · Vocabulary

संस्कृतहिन्दीEnglish
उपादेयम्अपनाने योग्यworth adopting
हेयम्छोड़ने योग्यto be avoided
विवेकीविवेक रखने वालाdiscerning person
मैत्रीमित्रताfriendship

अभ्यास प्रश्न और हल

इस पाठ पर आधारित TutorVertex का मौलिक अभ्यास पढ़ें। दिए गए उत्तर देखने से पहले स्वयं हल करें।

उषा पृच्छति, “किं स्वीकर्तव्यम्?” अरुणः वदति, “हितकरम् उपदेशं स्वीकुर्यात्।” तौ सज्जनानां मैत्र्याः महत्त्वं विचारयतः।

  1. One-word answer

    का पृच्छति?

    हल देखें · Show worked answer

    उषा।

    प्रश्न पूछने वाली उषा है।

  2. Full-sentence answer

    अरुणस्य मते कीदृशम् उपदेशं स्वीकुर्यात्?

    हल देखें · Show worked answer

    अरुणस्य मते हितकरम् उपदेशं स्वीकुर्यात्।

    ‘हितकरम्’ बताता है कि कौन-सा उपदेश अपनाने योग्य है।

  3. Contextual grammar

    “तौ विचारयतः” इत्यत्र क्रियायाः वचनं किम्?

    हल देखें · Show worked answer

    द्विवचनम्।

    बातचीत में दो व्यक्ति हैं और क्रिया ‘विचारयतः’ भी द्विवचन है।

  4. Oral practice

    “उपादेयम्” इत्यस्य विलोमपदं लिखित्वा एकम् उदाहरणं वदत।

    हल देखें · Show worked answer

    हेयम्। असत्यवचनं हेयम्।

    ‘हेयम्’ त्यागने योग्य है। असत्य बोलना इसका एक उदाहरण है।

Keep practising

Manika chapter index

Noun forms · Verb forms

Practise writing Sanskrit answers with Siddharth in Hindi or English.

Book a Free Demo
Browse all Sanskrit resources