CBSE Class 10 · Code 122 · Shemushi · Chapter 3

शिशुलालनम् Shishu Lalanam

कुन्दमाला के इस नाट्यांश में लव और कुश राम से मिलते हैं। राम को दोनों बालकों से सहज स्नेह होता है। दोनों बालक विनम्र हैं और राजसिंहासन पर बैठने में संकोच करते हैं।

Board exam · 2026–27 · Textbook · CBSE syllabus

पाठ का सार · शब्दार्थ · अभ्यास और हल

पाठ का सार

राम उनके वंश और गुरु के बारे में पूछते हैं। बालक वाल्मीकि को अपना गुरु बताते हैं। जब रामायण-गान का समय होता है, तो राम भी उनका गान सुनना चाहते हैं।

Learning goal. Identify the speakers in the meeting between Rama and the young Lava and Kusha.

शब्दार्थ · Vocabulary

संस्कृतहिन्दीEnglish
शिशुःबालकchild
सिंहासनम्राजसिंहासनthrone
तपोवनम्तपस्या का वनhermitage
नेपथ्यम्मंच के पीछे का भागoffstage

परीक्षा-शैली के प्रश्न और हल

इस पाठ पर आधारित TutorVertex का मौलिक अभ्यास पढ़ें। दिए गए उत्तर देखने से पहले स्वयं हल करें।

लवकुशौ रामं प्रणमतः। रामः स्नेहेन तौ पश्यति। बालकौ वाल्मीकिं स्वगुरुं कथयतः। रामः तयोः रामायणगानं श्रोतुम् इच्छति।

  1. One-word answer

    बालकौ कं स्वगुरुं कथयतः?

    हल देखें · Show worked answer

    वाल्मीकिम्।

    ‘कं’ के उत्तर में गुरु का नाम द्वितीया में आता है।

  2. Full-sentence answer

    रामः किं श्रोतुम् इच्छति?

    हल देखें · Show worked answer

    रामः लवकुशयोः रामायणगानं श्रोतुम् इच्छति।

    ‘तयोः’ की जगह ‘लवकुशयोः’ लिखकर दोनों गाने वालों को स्पष्ट करें।

  3. Contextual grammar

    “तौ पश्यति” इत्यत्र “तौ” कौ निर्दिशति?

    हल देखें · Show worked answer

    लवकुशौ।

    ‘तौ’ यहाँ द्वितीया द्विवचन है। राम दोनों बालकों को देखते हैं।

  4. Speaker and reply

    यदि रामः “युवयोः गुरुः कः?” इति पृच्छति, तर्हि बालकौ किं वदतः?

    हल देखें · Show worked answer

    आवयोः गुरुः वाल्मीकिः अस्ति।

    राम के ‘युवयोः’ अर्थात् तुम दोनों के, का उत्तर ‘आवयोः’ अर्थात् हम दोनों के, से दें।

Keep practising

Shemushi chapter index

Noun forms · Verb forms

Practise writing Sanskrit answers with Siddharth in Hindi or English.

Book a Free Demo
Browse all Sanskrit resources