Class 10 Sanskrit unseen comprehension अपठितावबोधनम् अभ्यास और उत्तर
Attempt an original 10-mark passage for your subject code. Check your answers after completing the whole set.
How to attempt Question 1
Both 2026–27 sample papers have the same four parts. Answer any two one-word questions for 2 marks, any two full-sentence questions for 4 marks, one title for 1 mark, and all three language questions for 3 marks.
एकपदेन वाले तीन प्रश्नों में से दो और पूर्णवाक्येन वाले तीन प्रश्नों में से दो हल करें। फिर एक शीर्षक लिखें और तीनों भाषिक प्रश्न हल करें। उत्तर संस्कृत में लिखें।
Read once for the main idea. Then reread to locate the evidence for each answer. In a one-word response, retain the case ending that the question calls for.
Code 122 · Unseen passage
एकस्मिन् ग्रामे ग्रीष्मकाले जलस्याभाव आसीत्। ग्रामस्य कूपे स्वल्पमेव जलम् अवशिष्टम् आसीत्। एकदा विद्यालयस्य अध्यापिका छात्रान् अवदत्, “यदि वयं वर्षाजलं सञ्चिनुमः, तर्हि ग्रीष्मकालेऽपि जलं प्राप्स्यामः।” छात्रास्तस्याः प्रस्तावम् अमन्यन्त।
ते विद्यालयस्य प्राङ्गणे विशालं जलपात्रं स्थापितवन्तः। वर्षाकाले विद्यालयस्य छदात् जलं नलिकया पात्रे प्राविशत्। ते प्रतिदिनं पात्रस्य समीपं गत्वा जलस्य परिमाणं पश्यन्ति स्म। छात्रास्तेन जलेनोद्यानस्य पादपान् असिञ्चन्। तेषां कार्यं दृष्ट्वा ग्रामवासिनोऽपि स्वगृहेषु वर्षाजलसञ्चयम् आरब्धवन्तः।
परस्मिन् वर्षे ग्रीष्मकाले पूर्ववज्जलस्याभावो नाभवत्। ग्रामस्य जनाः छात्राणां प्रयत्नस्य प्रशंसाम् अकुर्वन्। अध्यापिका पुनरवदत्, “लघुकार्येणापि महत् परिवर्तनं भवति। अतः जलस्य संरक्षणं सर्वेषां कर्तव्यम् अस्ति।”
A. One-word answers · Attempt any two (2 marks)
- कस्मिन् ऋतौ ग्रामे जलस्याभाव आसीत्?
- केन जलं पात्रे प्राविशत्?
- छात्राः कान् असिञ्चन्?
B. Full sentences · Attempt any two (4 marks)
- छात्राः कुत्र किं स्थापितवन्तः?
- छात्राणां कार्यं दृष्ट्वा ग्रामवासिनः किम् अकुर्वन्?
- अध्यापिकायाः मते सर्वेषां कर्तव्यं किम्?
C. Choose a title (1 mark)
अस्य गद्यांशस्य कृते उपयुक्तं शीर्षकं लिखत।
D. Language questions · Attempt all three (3 marks)
- “वयं वर्षाजलं सञ्चिनुमः।” अत्र “वयम्” इति पदं केषां कृते प्रयुक्तम्?
ग्रामवासिनाम् / अध्यापिकायाः छात्राणां च / छात्राणामेव / पादपानाम् - “छात्राः विशालं जलपात्रं स्थापितवन्तः।” अत्र “जलपात्रम्” इत्यस्य विशेषणं किम्?
छात्राः / विशालम् / जलपात्रम् / स्थापितवन्तः - गद्यांशे “अल्पम्” इत्यस्य समानार्थकं मूलपदं किम्?
स्वल्पम् / विशालम् / महत् / पूर्ववत्
Code 119 · Unseen passage
एकस्मिन् नगरे कश्चन वृद्धो ग्रन्थपाल आसीत्। तस्य पुस्तकालये बहूनि पुस्तकान्यासन्। किन्तु नगरस्य बहवो बालका दूरात् तत्रागन्तुं न शक्नुवन्ति स्म। अतः स एकम् उपायम् अचिन्तयत्। स शनिवासरे लघुयाने पुस्तकानि स्थापयति स्म। ततः स नगरस्य विभिन्नेषु भागेषु गच्छति स्म।
यत्र यानं तिष्ठति स्म, तत्र बालका आगच्छन्ति स्म। ते स्वेच्छया पुस्तकानि चिन्वन्ति स्म। ग्रन्थपालस्तेषां नामानि लिखति स्म। परस्मिन् शनिवासरे बालकाः पुस्तकानि प्रत्यर्पयन्ति स्म।
शनैः शनैस्तेषु पठनस्य रुचिरवर्धत। केचनाभिभावका अपि बालकैः सहागच्छन्ति स्म। ते पुस्तकानां संरक्षणे साहाय्यं कुर्वन्ति स्म। सर्वे जनाः ग्रन्थपालस्य प्रयत्नस्य प्रशंसाम् अकुर्वन्। एतेन प्रयासेन नगरस्य दूरेषु भागेष्वपि पुस्तकानि बालकेभ्यः सुलभान्यभवन्।
A. One-word answers · Attempt any two (2 marks)
- कः लघुयाने पुस्तकानि स्थापयति स्म?
- कस्मिन् दिने बालकाः पुस्तकानि प्रत्यर्पयन्ति स्म?
- बालकाः कानि चिन्वन्ति स्म?
B. Full sentences · Attempt any two (4 marks)
- बहवो बालकाः पुस्तकालयं किमर्थं न गच्छन्ति स्म?
- यानं यत्र तिष्ठति स्म, तत्र बालकाः किं कुर्वन्ति स्म?
- अभिभावकाः कस्मिन् कार्ये साहाय्यं कुर्वन्ति स्म?
C. Choose a title (1 mark)
अस्य गद्यांशस्य कृते उपयुक्तं शीर्षकं लिखत।
D. Language questions · Attempt all three (3 marks)
- “ग्रन्थपालस्तेषां नामानि लिखति स्म।” अत्र कर्तृपदं किम्?
ग्रन्थपालः / तेषाम् / नामानि / लिखति - “ते स्वेच्छया पुस्तकानि चिन्वन्ति स्म।” अत्र क्रियापदं किम्?
ते / स्वेच्छया / पुस्तकानि / चिन्वन्ति स्म - “तस्य पुस्तकालये बहूनि पुस्तकान्यासन्।” अत्र “पुस्तकानि” इत्यस्य विशेषणं किम्?
तस्य / पुस्तकालये / बहूनि / आसन्
Worked answers · उत्तरमाला
The key covers all the optional questions. For a timed attempt, score only the two responses you chose in each optional part.
Show Code 122 worked answers
A. One-word answers
- ग्रीष्मकाले · The opening gives the season. Keep the locative form.
- नलिकया · केन asks by what means. Keep the instrumental.
- पादपान् · कान् asks for the plural object of असिञ्चन्.
B. Full sentences
- छात्रा विद्यालयस्य प्राङ्गणे विशालं जलपात्रं स्थापितवन्तः। · Give both the location and the object they installed.
- छात्राणां कार्यं दृष्ट्वा ग्रामवासिनः स्वगृहेषु वर्षाजलसञ्चयम् आरब्धवन्तः। · State what the residents started doing and where.
- अध्यापिकायाः मते जलस्य संरक्षणं सर्वेषां कर्तव्यम् अस्ति। · Restate the teacher’s conclusion in a complete sentence.
C. Suggested title
वर्षाजलस्य सञ्चयः · The passage follows the collection and use of rainwater. Another concise title expressing that idea can also fit.
D. Language answers
- अध्यापिकायाः छात्राणां च · The teacher is speaking to the students and includes herself in “we.”
- विशालम् · विशालम् describes the size of the container.
- स्वल्पम् · स्वल्पम् means “a little.” It appears as part of स्वल्पमेव in the passage.
Show Code 119 worked answers
A. One-word answers
- ग्रन्थपालः · The question asks who loaded the books.
- शनिवासरे · Keep the locative day in the answer.
- पुस्तकानि · कानि asks for the neuter plural object.
B. Full sentences
- पुस्तकालयो दूर आसीत्, अतः बहवो बालकास्तत्र गन्तुं न शक्नुवन्ति स्म। · Give the distance as the reason in a complete answer.
- यानं यत्र तिष्ठति स्म, तत्र बालका आगत्य स्वेच्छया पुस्तकानि चिन्वन्ति स्म। · Explain that they came to the vehicle and chose books.
- अभिभावकाः पुस्तकानां संरक्षणे साहाय्यं कुर्वन्ति स्म। · Name the task the adults helped with.
C. Suggested title
चलः पुस्तकालयः · The main idea is a library that takes books to different parts of a town.
D. Language answers
- ग्रन्थपालः · The librarian performs the action of writing.
- चिन्वन्ति स्म · The verb with स्म expresses the repeated action of choosing.
- बहूनि · It means “many” and agrees with the neuter plural पुस्तकानि.
Try Question 1 in the official papers
- Code 122 · Syllabus · Sample paper · Marking scheme
- Code 119 · Syllabus · Sample paper · Marking scheme
Code 122 walkthrough · Code 119 walkthrough · Question 4 writing practice