कक्षा 9 संस्कृत R3 अभ्यास व हल Class 9 Sanskrit R3 worksheets
संवाद सुनिए, संस्कृत में उत्तर दीजिए, फिर पठन, लेखन और परियोजना का अभ्यास कीजिए।
सुनिए और उत्तर दीजिए · Listen and respond
किसी शिक्षक या अभिभावक से नीचे का संवाद दो बार पढ़ने के लिए कहिए। पहली बार मुख्य बात समझिए। दूसरी बार स्थान, वस्तु और दिन पर ध्यान दीजिए। फिर तीनों उत्तर बोलकर दीजिए।
Ask a teacher or parent to read the dialogue twice. Listen for the place, the item and the day. Answer the three questions aloud.
- सीता कुत्र गच्छति?
- सीता किं नेतुम् इच्छति?
- सीता कदा पुनः आगमिष्यति?
बोलकर अभ्यास कीजिए · Speaking practice
अपने बारे में संस्कृत में दो वाक्य बोलिए। पहले बताइए कि आप कहाँ जा रहे हैं। फिर बताइए कि आप वहाँ क्या करना चाहते हैं।
Say where you are going and what you want to do there. Use two complete Sanskrit sentences.
उदाहरण देखिए
अहं पुस्तकालयं गच्छामि। अहं तत्र पुस्तकं पठितुम् इच्छामि।
मैं पुस्तकालय जा रहा/रही हूँ। मैं वहाँ पुस्तक पढ़ना चाहता/चाहती हूँ।
I’m going to the library. I want to read a book there.
संवाद, उत्तर और स्वमूल्यांकन
पढ़ने वाले के लिए संवाद खोलिए · Read-aloud transcript
रमा: सीते, त्वं कुत्र गच्छसि?
सीता: अहं पुस्तकालयं गच्छामि। अहं तस्मात् पुस्तकालयात् एकं कथापुस्तकं नेतुम् इच्छामि।
रमा: त्वं कदा पुनः आगमिष्यसि?
सीता: अहं सोमवासरे पुनः आगमिष्यामि।
सीता पुस्तकालय जा रही है। वह वहाँ से एक कहानी की पुस्तक ले जाना चाहती है। वह सोमवार को फिर आएगी।
Sita is going to the library to take a storybook from there. She will return on Monday.
उत्तर और पाँच अंकों का अभ्यास मानदंड देखिए
- सीता पुस्तकालयं गच्छति।
- सीता एकं कथापुस्तकं नेतुम् इच्छति।
- सीता सोमवासरे पुनः आगमिष्यति।
सुनने के तीन सही उत्तरों के लिए एक-एक अंक। बोलने में स्थान और क्रिया स्पष्ट होने के लिए एक अंक, और दोनों वाक्य स्पष्ट व समझने योग्य होने के लिए एक अंक।
Award one point per correct listening answer, one for expressing both the place and the action, and one for speaking two clear, intelligible sentences. This is a TutorVertex practice rubric.
यह मौलिक गतिविधि CBSE के श्रवण और सम्भाषण कौशल से जुड़ी है। CBSE Class IX R3 assessment framework · Acad-46/2026
पढ़िए और उत्तर दीजिए · Reading
अनुच्छेद पढ़िए। पहले छह प्रश्नों में सही विकल्प चुनिए। अगले चार प्रश्नों में संक्षिप्त उत्तर संस्कृत में लिखिए। हर उत्तर का एक अंक है।
This original passage follows the framework’s 10-mark reading format for one passage. Choose an answer for the first six questions and write a short Sanskrit answer for the last four.
मम नाम सीता। अहं नवमकक्षायां पठामि। अद्य अस्माकं कक्षायां नूतना छात्रा आगच्छति। तस्याः नाम लीला। प्रातःकाले अहं ताम् अभिवादयामि। सा मह्यं नमस्कारं करोति। अहं तस्यै पुस्तकालयं दर्शयामि। तत्र आवां संस्कृतपुस्तकं पठावः।
- का स्वपरिचयं ददाति? (सीता / लीला)
- सीता कस्यां कक्षायां पठति? (षष्ठकक्षायाम् / नवमकक्षायाम्)
- नूतना छात्रा का? (लीला / सीता)
- सीता कदा लीलाम् अभिवादयति? (प्रातःकाले / सायङ्काले)
- सीता लीला च कस्याः भाषायाः पुस्तकं पठतः? (हिन्दीभाषायाः / संस्कृतभाषायाः)
- ‘पठावः’ इति क्रियापदस्य कर्ता कः? (अहम् / आवाम्)
- लीला सीतायै किं करोति?
- सीता कस्यै पुस्तकालयं दर्शयति?
- सीता किं दर्शयति?
- सीता लीला च कुत्र पठतः?
भावार्थ और उत्तर देखिए
सीता नौवीं कक्षा में पढ़ती है। लीला उसकी कक्षा में नई है। सुबह दोनों एक-दूसरे का अभिवादन करती हैं। सीता लीला को पुस्तकालय दिखाती है और दोनों वहाँ संस्कृत की पुस्तक पढ़ती हैं।
Sita and Leela greet each other. Sita shows Leela the library, where they read a Sanskrit book together.
- सीता
- नवमकक्षायाम्
- लीला
- प्रातःकाले
- संस्कृतभाषायाः
- आवाम्
- नमस्कारं करोति।
- लीलायै।
- पुस्तकालयम्।
- पुस्तकालये।
निमन्त्रण लिखिए · Creative writing
विद्यालय के पुस्तकालय में संस्कृत पठन कार्यक्रम के लिए अपने मित्र को 30–40 शब्दों में अनौपचारिक निमन्त्रण लिखिए। दिन, समय, स्थान और गतिविधि लिखिए।
Invite a friend to a Sanskrit reading event. Write an informal invitation of 30–40 words in Sanskrit. Include the day, time, venue and activity.
उदाहरण और जाँच सूची देखिए
प्रिय रोहन! अस्माकं विद्यालये शनिवासरे संस्कृतपठनस्य कार्यक्रमः भविष्यति। कार्यक्रमः प्रातः दशवादने पुस्तकालये आरभ्यते। त्वम् अपि समये आगच्छ। आवां सरलां कथां पठावः, ततः मित्रैः सह तस्याः विषये वदावः। तव आगमनस्य प्रतीक्षां करिष्यामि।
निमन्त्रण में शनिवार, प्रातः दस बजे, पुस्तकालय और कहानी पढ़ने की गतिविधि दी गई है। अपने उत्तर में सम्बोधन और चारों सूचनाएँ जाँचिए।
The invitation gives the day, time, venue and activity. Check that your version addresses the friend and includes all four details.
पाठ पर आधारित लेखन · Passage-based writing
ऊपर का अनुच्छेद फिर पढ़िए। 30–40 संस्कृत शब्दों में बताइए कि सीता नई छात्रा का स्वागत कैसे करती है और दोनों पुस्तकालय में क्या करती हैं। उत्तर में अनुच्छेद से कम से कम दो बातें शामिल कीजिए।
In 30–40 Sanskrit words, explain how Sita welcomes the new student and what they do in the library. Include at least two details from the reading passage. This practises one short-answer task. For school preparation, repeat the format using a passage your class has studied.
नमूना उत्तर और भावार्थ देखिए
लीला नवमकक्षायां नूतना छात्रा अस्ति। सीता प्रातःकाले ताम् अभिवादयति। लीला सीतायै नमस्कारं करोति। ततः सीता लीलायै विद्यालयस्य पुस्तकालयं दर्शयति। उभे पुस्तकालयं गच्छतः। तत्र सीता लीला च एकं संस्कृतपुस्तकं सह पठतः।
लीला नौवीं कक्षा की नई छात्रा है। सुबह सीता उसका अभिवादन करती है और लीला नमस्कार करती है। फिर सीता उसे विद्यालय का पुस्तकालय दिखाती है। दोनों वहाँ साथ में संस्कृत की पुस्तक पढ़ती हैं।
Leela is new to Class 9. Sita greets her in the morning and Leela greets her in return. Sita shows her the school library. They read a Sanskrit book there together.
परियोजना और मौखिक प्रश्न · Project and viva
विद्यालय या मोहल्ले के पुस्तकालय पर एक पृष्ठ बनाइए। तीन वस्तुओं के संस्कृत नाम लिखिए, हर शब्द का एक वाक्य बनाइए, और शब्दों का स्रोत लिखिए।
Make a one-page library profile. Label three items in Sanskrit, use each word in one sentence and record where you checked your vocabulary. Then practise answering aloud.
दो मौखिक प्रश्न और नमूना उत्तर देखिए
- भवतः परियोजनायाः विषयः कः? — मम परियोजनायाः विषयः विद्यालयस्य पुस्तकालयः अस्ति।
- छात्राः पुस्तकालये किं कुर्वन्ति? — छात्राः पुस्तकालये पुस्तकानि पठन्ति।
पहले प्रश्न में छात्रा के लिए भवत्याः का प्रयोग करें।
The questions ask for the project topic and what students do in the library. For a female student, use भवत्याः in place of भवतः.
CBSE’s Class IX R3 framework allocates 15 marks to the project, including 5 for viva. Ask your school which project and rubric it uses.
पाठवार अभ्यास · Chapter practice
१०० अंकों का R3 मूल्यांकन अभ्यास
इरावती के सभी 11 पाठों का अभ्यास · All 11 Iravati practice lessons