CBSE Class 10 · Code 119 · Manika · Chapter 6

राष्ट्रं संरक्ष्यमेव हि Rashtram Samrakshyameva Hi

विद्यालय के शिविर में विज्ञान, अहिंसा और विनाशकारी अस्त्रों की चर्चा होती है। महाभारत पर आधारित नाट्यांश उस चर्चा का उदाहरण है।

Board exam · 2026–27 · Textbook · CBSE syllabus

पाठ का सार · शब्दार्थ · अभ्यास और हल

पाठ का सार

द्रौपदी के पुत्रों की मृत्यु के बाद भीम अश्वत्थामा का पीछा करना चाहते हैं। कृष्ण बताते हैं कि उसके पास ब्रह्मशिर अस्त्र है और उसका प्रयोग बड़े विनाश का कारण बन सकता है। उत्तर लिखते समय पात्र की व्यक्तिगत प्रेरणा और सबकी सुरक्षा की चिन्ता पहचानें।

Learning goal. Explain why the Mahabharata scene links the protection of the nation to restraining destructive weapons.

शब्दार्थ · Vocabulary

संस्कृतहिन्दीEnglish
राष्ट्रम्राष्ट्रnation
अस्त्रम्अस्त्रweapon
रक्षासुरक्षाprotection
विनाशःनाशdestruction

परीक्षा-शैली के प्रश्न और हल

इस पाठ पर आधारित TutorVertex का मौलिक अभ्यास पढ़ें। दिए गए उत्तर देखने से पहले स्वयं हल करें।

द्रौपदी पुत्राणां वियोगेन शोचति। भीमः द्रौणेः अनुगमनम् इच्छति। कृष्णः अस्त्रस्य प्रभावं जानाति। तस्य प्रयोगेण पृथिव्याः महती हानिः सम्भवति।

  1. One-word answer

    का शोचति?

    हल देखें · Show worked answer

    द्रौपदी।

    शोक करने वाली द्रौपदी हैं।

  2. Full-sentence answer

    भीमः किम् इच्छति?

    हल देखें · Show worked answer

    भीमः द्रौणेः अनुगमनम् इच्छति।

    ‘द्रौणिः’ द्रोणपुत्र अश्वत्थामा का नाम है। उत्तर में बताइए कि भीम किसका पीछा करना चाहते हैं।

  3. Contextual grammar

    “तस्य प्रयोगेण” इत्यत्र “तस्य” कस्य स्थाने प्रयुक्तम्?

    हल देखें · Show worked answer

    अस्त्रस्य।

    सर्वनाम पिछले वाक्य के अस्त्र को निर्दिष्ट करता है।

  4. Interpretation

    अस्त्रप्रयोगस्य का हानिः सम्भवति?

    हल देखें · Show worked answer

    अस्त्रप्रयोगेण पृथिव्याः महती हानिः सम्भवति।

    उत्तर में खतरा पूरी पृथ्वी से जुड़ा है।

Keep practising

Manika chapter index

Noun forms · Verb forms

Practise writing Sanskrit answers with Siddharth in Hindi or English.

Book a Free Demo
Browse all Sanskrit resources