CBSE Class 10 · Code 122 · Shemushi · Chapter 6

सौहार्दं प्रकृतेः शोभा Sauhardam Prakriteh Shobha

वन में बन्दर विश्राम करते सिंह को परेशान करते हैं। इसके बाद कई पशु और पक्षी अपने गुण गिनाकर वनराज बनने का दावा करते हैं। दूसरे पात्र उनके दावों में कमियाँ दिखाते हैं।

Board exam · 2026–27 · Textbook · CBSE syllabus

पाठ का सार · शब्दार्थ · अभ्यास और हल

पाठ का सार

प्रकृति माता बताती हैं कि सभी जीव एक-दूसरे पर निर्भर हैं। संवाद का निष्कर्ष समझने के लिए पात्रों के अपने-अपने दावे और प्रकृति माता के सहयोग के संदेश को अलग करके पढ़ें।

Learning goal. Use the forest dialogue to distinguish boasting about leadership from protecting others.

शब्दार्थ · Vocabulary

संस्कृतहिन्दीEnglish
सौहार्दम्मेल-मिलापharmony
वनराजःवन का राजाking of the forest
रक्षकःरक्षा करने वालाprotector
अन्योन्यम्एक-दूसरे कोone another

परीक्षा-शैली के प्रश्न और हल

इस पाठ पर आधारित TutorVertex का मौलिक अभ्यास पढ़ें। दिए गए उत्तर देखने से पहले स्वयं हल करें।

सिंहः वनराजपदं स्वस्य इति मन्यते। मयूरः स्वस्य नृत्यं प्रशंसति। प्रकृतिमाता सर्वान् वदति यत् प्राणिनः परस्परं साहाय्यं कुर्वन्तु।

  1. One-word answer

    कः स्वस्य नृत्यं प्रशंसति?

    हल देखें · Show worked answer

    मयूरः।

    ‘प्रशंसति’ का कर्ता मोर है।

  2. Full-sentence answer

    प्रकृतिमाता प्राणिभ्यः किं कथयति?

    हल देखें · Show worked answer

    प्रकृतिमाता प्राणिभ्यः परस्परं साहाय्यं कर्तुं कथयति।

    ‘कर्तुम्’ से सहयोग करने का निर्देश संक्षेप में व्यक्त होता है।

  3. Speaker and context

    “परस्परं साहाय्यं कुर्वन्तु” इत्यस्य उपदेशस्य वक्त्री का?

    हल देखें · Show worked answer

    प्रकृतिमाता।

    यह सलाह विवाद रोकने वाली प्रकृति माता की है।

  4. Interpretation

    रक्षकस्य वनराजस्य एकं कार्यं लिखत।

    हल देखें · Show worked answer

    वनराजः भीतान् प्राणिनः रक्षति।

    नेतृत्व का एक ठोस कार्य बताना पर्याप्त है।

Keep practising

Shemushi chapter index

Noun forms · Verb forms

Practise writing Sanskrit answers with Siddharth in Hindi or English.

Book a Free Demo
Browse all Sanskrit resources