GSEB Class 10 Sanskrit · Code 17
ધોરણ ૧૦ સંસ્કૃત · વ્યાકરણ અને ઉત્તર સાથે અભ્યાસ
ક્રિયાપદ, વિભક્તિ, વિશેષણ, સંખ્યાપદ, કૃદન્ત, સંધિ અને સમાસના દાખલા.
નિયમ અને દાખલા
વિભાગ D જેવા પ્રશ્નોમાં પહેલા સૂચના વાંચો અને માંગેલું એક જ રૂપ અથવા સમાસપ્રકાર લખો. નીચેના દાખલા જોઈને ત્યાર પછી ૧૬ પ્રશ્નો ઉકેલો.
ક્રિયાપદ
કર્તાનો પુરુષ અને વચન નક્કી કરો. પછી સમય અથવા ભાવ પ્રમાણે ક્રિયારૂપ પસંદ કરો.
बालकौ पठतः।
બે બાળકો માટે प्रथमपुरुष દ્વિવચન पठतः વપરાય છે.
વિશેષણ અને સંખ્યાપદ
વિશેષ્ય પ્રમાણે લિંગ, વચન અને વિભક્તિ મેળવો.
द्वे सुन्दरे पुष्पे स्तः।
પુષ્પ નપુંસકલિંગ છે. અહીં સંખ્યાપદ અને વિશેષણ બંને નપુંસકલિંગ દ્વિવચનમાં છે.
ઉપપદ વિભક્તિ
જોડે આવેલા પદ અથવા ક્રિયા પ્રમાણે વિભક્તિ ઓળખો.
सा सख्या सह गच्छति।
सह સાથે સખી માટે તૃતીયા એકવચન सख्या થાય છે.
કૃદન્ત
મુખ્ય ક્રિયા પહેલાં થયેલું કામ અને મુખ્ય ક્રિયાનો હેતુ જુદા ઓળખો.
जलं पीत्वा सा पठितुम् उपविशति।
पीत्वा એટલે પીને. पठितुम् એટલે વાંચવા માટે.
સંધિ
સીમા પરના વર્ણો ઓળખો અને રૂપ ફરી જોડીને ચકાસો.
बालः + अत्र → बालोऽत्र।
અઃ પછી અ આવે ત્યારે અહીં ઓ અને અવગ્રહ થાય છે.
સમાસ
વિગ્રહથી બંને પદનો સંબંધ શોધો.
ग्राममार्गः → ग्रामस्य मार्गः।
ષષ્ઠી સંબંધ હોવાથી ષષ્ઠી તત્પુરુષ છે.
૧૬ પ્રશ્નો · પ્રત્યેકનો ૧ ગુણ
વનનો સમાનાર્થી શબ્દ પસંદ કરો. (उद्यानम् / अरण्यम् / गृहम्)
ઉત્તર જુઓ
अरण्यम् · અરણ્ય એટલે વન.
प्रकाशः નો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ લખો. (अन्धकारः / दीपः / दिवसः)
ઉત્તર જુઓ
अन्धकारः · પ્રકાશનો વિરોધી અર્થ અંધકાર છે.
त्वं प्रतिदिनं पुस्तकम् ___। (पठति / पठसि / पठामि)
ઉત્તર જુઓ
पठसि · त्वम् મધ્યમ પુરુષ એકવચન છે.
बालकाः श्वः उद्यानं ___। (गच्छति / गमिष्यन्ति / गमिष्यति)
ઉત્તર જુઓ
गमिष्यन्ति · श्वः અને બહુવચન કર્તાને અનુરૂપ ભવિષ્યકાળનું રૂપ.
આશીર્વાદના ભાવમાં રૂપ પસંદ કરો. सर्वे जनाः सुखिनः ___। (भवन्तु / भवतु / भवसि)
ઉત્તર જુઓ
भवन्तु · લોટ્ લકારનું પ્રથમ પુરુષ બહુવચન.
વિધિલિઙ્ પૂર્ણ કરો. छात्रः प्रतिदिनं ___। (पठेत् / पठति / पठन्ति)
ઉત્તર જુઓ
पठेत् · તેને વાંચવું જોઈએ એવો ભાવ છે.
સમયના સંકેત પ્રમાણે રૂપ પસંદ કરો. बालकः ह्यः उद्याने ___। (अक्रीडत् / क्रीडति / क्रीडिष्यति)
ઉત્તર જુઓ
अक्रीडत् · ह्यः એટલે ગઈકાલે. લઙ્ લકારનું એકવચન જોઈએ.
हरि શબ્દની સપ્તમી એકવચન પસંદ કરો. (हरये / हरौ / हरेः)
ઉત્તર જુઓ
हरौ · ઇકારાન્ત પુલ્લિંગનો સપ્તમી એકવચન પ્રયોગ.
लता શબ્દની ષષ્ઠી બહુવચન પસંદ કરો. (लतायाः / लतानाम् / लतासु)
ઉત્તર જુઓ
लतानाम् · ઘણી લતાઓનો સંબંધ દર્શાવે છે.
बालकः ___ सह क्रीडति। (मित्रम् / मित्रेण / मित्रस्य)
ઉત્તર જુઓ
मित्रेण · सह સાથે તૃતીયા વિભક્તિ.
___ कन्या गीतं गायति। (एकः / एका / एकम्)
ઉત્તર જુઓ
एका · કન્યા સ્ત્રીલિંગ પ્રથમા એકવચન છે.
पठितुम् નું કૃદન્તરૂપ ઓળખો.
ઉત્તર જુઓ
हेत्वर्थकृदन्तम् · तुमुन् પ્રત્યયથી અહીં વાંચવાનો હેતુ દર્શાવાય છે.
સંધિવિચ્છેદ કરો. छात्रोऽपि
ઉત્તર જુઓ
छात्रः + अपि · અઃ + અના સંયોગથી અહીં ઓ અને અવગ્રહ આવે છે.
સંધિ કરો. विद्या + अर्थी
ઉત્તર જુઓ
विद्यार्थी · આ અને અ મળીને દીર્ઘ આ થાય છે.
वनमार्गः નો સમાસપ્રકાર ઓળખો.
ઉત્તર જુઓ
षष्ठीतत्पुरुषः · वनस्य मार्गः એટલે વનનો માર્ગ.
मातापितरौ નો સમાસપ્રકાર ઓળખો.
ઉત્તર જુઓ
द्वन्द्वः · माता च पिता च. બંને પદ સમાન રીતે મુખ્ય છે.