GSEB Class 10 Sanskrit · Code 17
ધોરણ ૧૦ સંસ્કૃત · ૮૦ ગુણનું અભ્યાસ પ્રશ્નપત્ર અને ઉત્તર
માર્ચ ૨૦૨૬ની રચના પ્રમાણે પાંચ વિભાગ, આંતરિક વિકલ્પો અને સ્વમૂલ્યાંકન.
સમય અને સૂચના
૮૦ ગુણ · ૩ કલાક. વાંચન માટે પહેલાં ૧૫ મિનિટ રાખો. પાંચ વિભાગમાંથી દરેકમાં ૧૬ ગુણ છે. દરેક જૂથમાં દર્શાવેલા વિકલ્પો પ્રમાણે જ જવાબ આપો. દરેક નવા વિભાગના જવાબ નવા પાનેથી શરૂ કરો.
આ TutorVertex અભ્યાસપત્રમાં માર્ચ ૨૦૨૬ જેવી ક્રમાંકન અને ગુણરચના છે. ગદ્ય, નાટ્ય તથા મોટા ભાગના પ્રશ્નો સ્વરચિત છે અને પદ્યમાં પરંપરાગત સુભાષિતો વાપર્યાં છે. બોર્ડની પાઠ્યપુસ્તક આધારિત તૈયારી માટે શાળાએ આપેલા પાઠ પણ વાંચો.
વિભાગ A · ગદ્ય · 16 ગુણ
ગદ્યનો ગુજરાતીમાં અનુવાદ કરો. કોઈપણ એક. (4 ગુણ)
एकदा ग्रामे तीव्रा वृष्टिः अभवत्। मार्गे बहु जलम् आसीत्। छात्राः वृद्धायै महिलायै साहाय्यम् अकुर्वन्। सा सुरक्षितं गृहम् अगच्छत्।
शीतकाले कृषकाः प्रातः क्षेत्राणि गच्छन्ति। ते बीजानि वपन्ति। ततः पादपेभ्यः जलं यच्छन्ति। सायं ते गृहं प्रत्यागच्छन्ति।
પ્રશ્ન ૧–૨ના ગદ્યના આધારે યોગ્ય ઉત્તર સંસ્કૃતમાં લખો. કોઈપણ બે. (2 ગુણ)
कुत्र वृष्टिः अभवत्? (ग्रामे / वने / गृहे)
के साहाय्यम् अकुर्वन्? (कृषकाः / छात्राः / बालिकाः)
कृषकाः कानि वपन्ति? (पुष्पाणि / फलानि / बीजानि)
પ્રશ્ન ૧–૨ના ગદ્ય પરથી ગુજરાતી ઉત્તર લખો. કોઈપણ બે. (4 ગુણ)
વરસાદ પછી રસ્તાની સ્થિતિ અને વિદ્યાર્થીઓનું કામ જણાવો.
ખેડૂતો ખેતરમાં કયાં બે કામ કરે છે?
ખેડૂતો ક્યારે ખેતરે જાય છે અને ક્યારે પાછા ફરે છે?
ગુજરાતીમાં ટૂંકનોંધ લખો. કોઈપણ એક. (2 ગુણ)
પ્રશ્ન ૧માં દર્શાવેલી વિદ્યાર્થીઓની મદદ.
પ્રશ્ન ૨માં ખેડૂતોની દિનચર્યા.
ગદ્ય વાંચીને ચારેય ઉત્તર સંસ્કૃતમાં લખો. (4 ગુણ)
ग्रामे लघुः पुस्तकालयः अस्ति। तत्र मीरा शनिवासरे गच्छति। सा संस्कृतकथां पठति। रविः तत्र मित्राय पुस्तकं ददाति। (क) ग्रामे किम् अस्ति? (ख) मीरा कदा गच्छति? (ग) सा किं पठति? (घ) रविः कस्मै पुस्तकं ददाति?
વિભાગ B · પદ્ય · 16 ગુણ
પદ્યનો ગુજરાતીમાં અનુવાદ કરો. કોઈપણ એક. (4 ગુણ)
विद्या ददाति विनयं विनयाद् याति पात्रताम्। पात्रत्वाद् धनमाप्नोति धनाद् धर्मं ततः सुखम्॥
उद्यमेन हि सिध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः। न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः॥
ઉપરના પદ્યમાંથી યોગ્ય ઉત્તર લખો. કોઈપણ બે. (2 ગુણ)
विद्या किं ददाति? (धनम् / विनयम् / जलम्)
केन कार्याणि सिध्यन्ति? (उद्यमेन / निद्रया / भयेन)
के न प्रविशन्ति? (छात्राः / मृगाः / कृषकाः)
ગુજરાતીમાં ઉત્તર લખો. કોઈપણ ત્રણ. (6 ગુણ)
વિદ્યાથી પાત્રતા સુધીની કડી સમજાવો.
મનોરથ અને ઉદ્યમનો તફાવત સમજાવો.
સિંહનું દૃષ્ટાંત શું સમજાવે છે?
વિનયના અભ્યાસનું એક ઉદાહરણ આપો.
ખાલી ભાગ પૂરો કરીને સંપૂર્ણ પંક્તિ લખો. કોઈપણ બે. (4 ગુણ)
सर्वे भवन्तु ___ निरामयाः।
परोपकाराय फलन्ति ___ नद्यः।
न हि ज्ञानेन ___ विद्यते।
વિભાગ C · નાટ્ય અને વાક્યરચના · 16 ગુણ
નાટ્યસંવાદનો ગુજરાતીમાં અનુવાદ કરો. કોઈપણ એક. (4 ગુણ)
दीपा — सखि, किं त्वम् उद्यानं गमिष्यसि? माला — आम्, अहं भ्रात्रा सह गमिष्यामि। दीपा — तत्र किं करिष्यथः? माला — आवां पादपान् रोपयिष्यावः।
रविः — गुरो, एतत् पुस्तकं कस्य अस्ति? गुरुः — एतत् पुस्तकं मीरायाः अस्ति। रविः — अहं तस्यै पुस्तकं दास्यामि। गुरुः — साधु, सा कक्षायाम् अस्ति।
કોણ કોને કહે છે તે લખો. કોઈપણ બે. (2 ગુણ)
तत्र किं करिष्यथः?
एतत् पुस्तकं मीरायाः अस्ति।
अहं भ्रात्रा सह गमिष्यामि।
ગુજરાતીમાં ઉત્તર લખો. કોઈપણ બે. (4 ગુણ)
માળા કોની સાથે અને શું કરવા બગીચામાં જશે?
રવિને પુસ્તક વિશે કઈ બે માહિતી મળે છે?
રવિ પુસ્તક સાથે શું કરશે અને કેમ?
સંવાદના આધાર પર ટૂંકનોંધ લખો. કોઈપણ બે. (4 ગુણ)
માળાની યોજના.
રવિનો જવાબદારીભર્યો વ્યવહાર.
ગુરુનું માર્ગદર્શન.
આપેલા પદો વાપરી સંસ્કૃત વાક્ય બનાવો. કોઈપણ બે. (2 ગુણ)
બે મિત્ર વાર્તા વાંચે છે. (मित्र, कथा, पठ्)
મીરા કાલે પુસ્તક આપશે. (मीरा, श्वः, पुस्तक, दा)
છોકરો દડાથી રમે છે. (बालक, कन्दुक, क्रीड्)
વિભાગ D · વ્યાકરણ · 16 ગુણ
બધા વ્યાકરણ પ્રશ્નોના ઉત્તર લખો. દરેકનો ૧ ગુણ. (16 ગુણ)
વનનો સમાનાર્થી શબ્દ પસંદ કરો. (उद्यानम् / अरण्यम् / गृहम्)
प्रकाशः નો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ લખો. (अन्धकारः / दीपः / दिवसः)
त्वं प्रतिदिनं पुस्तकम् ___। (पठति / पठसि / पठामि)
बालकाः श्वः उद्यानं ___। (गच्छति / गमिष्यन्ति / गमिष्यति)
આશીર્વાદના ભાવમાં રૂપ પસંદ કરો. सर्वे जनाः सुखिनः ___। (भवन्तु / भवतु / भवसि)
વિધિલિઙ્ પૂર્ણ કરો. छात्रः प्रतिदिनं ___। (पठेत् / पठति / पठन्ति)
સમયના સંકેત પ્રમાણે રૂપ પસંદ કરો. बालकः ह्यः उद्याने ___। (अक्रीडत् / क्रीडति / क्रीडिष्यति)
हरि શબ્દની સપ્તમી એકવચન પસંદ કરો. (हरये / हरौ / हरेः)
लता શબ્દની ષષ્ઠી બહુવચન પસંદ કરો. (लतायाः / लतानाम् / लतासु)
बालकः ___ सह क्रीडति। (मित्रम् / मित्रेण / मित्रस्य)
___ कन्या गीतं गायति। (एकः / एका / एकम्)
पठितुम् નું કૃદન્તરૂપ ઓળખો.
સંધિવિચ્છેદ કરો. छात्रोऽपि
સંધિ કરો. विद्या + अर्थी
वनमार्गः નો સમાસપ્રકાર ઓળખો.
मातापितरौ નો સમાસપ્રકાર ઓળખો.
વિભાગ E · સંયુક્ત · 16 ગુણ
ઘટનાઓને યોગ્ય ક્રમમાં ગોઠવો. (4 ગુણ)
(A) सा मूल्यं दत्तवती। (B) मीरा आपणम् अगच्छत्। (C) सा फलानि चितवती। (D) सा फलानि गृहम् आनयत्।
અજાણ્યો ગદ્યખંડ વાંચી ચારેય ઉત્તર સંસ્કૃતમાં લખો. (4 ગુણ)
एकस्मिन् ग्रामे नूतनः सेतुः निर्मितः। पूर्वं जनाः नौकया नदीम् अतरन्। अधुना छात्राः सेतुना विद्यालयं गच्छन्ति। ग्रामवृद्धाः श्रमिकान् अभिनन्दन्ति। (क) ग्रामे कः निर्मितः? (ख) पूर्वं जनाः कया नदीम् अतरन्? (ग) छात्राः कुत्र गच्छन्ति? (घ) ग्रामवृद्धाः कान् अभिनन्दन्ति?
કર્તા–કૃતિની યોગ્ય જોડણી કરો. કોઈપણ બે. વિકલ્પો: अभिज्ञानशाकुन्तलम्, महाभाष्यम्, अष्टाध्यायी, रामायणम्. (2 ગુણ)
कालिदासः
पतञ्जलिः
पाणिनिः
કૌંસમાં દર્શાવેલાં ચાર પદમાંથી કોઈપણ ત્રણ સુધારી ગદ્યખંડ ફરી લખો. (3 ગુણ)
[बालकाः] एकः प्रातः ग्रामं [गच्छन्ति]। तत्र सः [मित्रः] पश्यति। ततः तौ सह [क्रीडति]।
શ્લોકનો અનુવાદ કરી અર્થવિસ્તાર કરો. કોઈપણ એક. (3 ગુણ)
अयं निजः परो वेति गणना लघुचेतसाम्। उदारचरितानां तु वसुधैव कुटुम्बकम्॥
न चोरहार्यं न च राजहार्यं न भ्रातृभाज्यं न च भारकारि। व्यये कृते वर्धत एव नित्यं विद्याधनं सर्वधनप्रधानम्॥
ઉત્તર અને ગુણાંકન
અર્થ સાચો રહે તો સ્વાભાવિક ગુજરાતી શબ્દરચના સ્વીકારો. સંસ્કૃતમાં અર્થ સાથે યોગ્ય વિભક્તિ, પુરુષ અને વચન ચકાસો. વિકલ્પવાળા જૂથમાં દર્શાવેલા ગુણથી વધુ ન આપો.
A · ગદ્ય · 16 ગુણના ઉત્તર
પ્રશ્ન 1–2 · 4 ગુણ
એક દિવસ ગામમાં ભારે વરસાદ પડ્યો. રસ્તા પર ઘણું પાણી હતું. વિદ્યાર્થીઓએ વૃદ્ધ મહિલાને મદદ કરી. તે સુરક્ષિત રીતે ઘરે ગઈ.
દરેક વાક્યનો અર્થ ૧ ગુણ.
શિયાળામાં ખેડૂતો સવારે ખેતરોમાં જાય છે. તેઓ બી વાવે છે. પછી છોડને પાણી આપે છે. સાંજે તેઓ ઘરે પાછા આવે છે.
દરેક વાક્યનો અર્થ ૧ ગુણ.
પ્રશ્ન 3–5 · 2 ગુણ
ग्रामे
छात्राः
बीजानि
પ્રશ્ન 6–8 · 4 ગુણ
રસ્તા પર ઘણું પાણી હતું. વિદ્યાર્થીઓએ વૃદ્ધ મહિલાને મદદ કરી.
સ્થિતિ ૧ અને મદદ ૧.
બી વાવે છે અને છોડને પાણી આપે છે.
દરેક કામ માટે ૧.
સવારે ખેતરે જાય છે અને સાંજે ઘરે પાછા ફરે છે.
બંને સમય માટે ૧–૧.
પ્રશ્ન 9–10 · 2 ગુણ
રસ્તા પર ભરાયેલા પાણી વચ્ચે વિદ્યાર્થીઓએ વૃદ્ધ મહિલાને મદદ કરી. તેથી તે સુરક્ષિત ઘરે પહોંચી.
સંદર્ભ ૧ અને પરિણામ ૧.
ખેડૂતો સવારે ખેતરે જઈ બી વાવે છે અને છોડને પાણી આપે છે. સાંજે ઘરે પાછા આવે છે.
ખેતરનું કામ ૧ અને ક્રમ ૧.
પ્રશ્ન 11 · 4 ગુણ
क. लघुः पुस्तकालयः अस्ति। ख. शनिवासरे। ग. संस्कृतकथाम्। घ. मित्राय।
દરેક સાચા ઉત્તર માટે ૧ ગુણ.
B · પદ્ય · 16 ગુણના ઉત્તર
પ્રશ્ન 12–13 · 4 ગુણ
વિદ્યા વિનય આપે છે. વિનયથી યોગ્યતા મળે છે. યોગ્યતાથી ધન પ્રાપ્ત થાય છે. ધનથી ધર્મકાર્ય અને ત્યાર પછી સુખ પ્રાપ્ત થાય છે.
દરેક અર્થખંડ ૧ ગુણ.
કાર્યો પ્રયત્નથી પૂરાં થાય છે, માત્ર ઇચ્છાથી નહીં. સૂતેલા સિંહના મોઢામાં હરણો પ્રવેશતાં નથી.
પ્રયત્ન, ઇચ્છાની મર્યાદા, સૂતો સિંહ અને હરણનું ઉદાહરણ ૧–૧ ગુણ.
પ્રશ્ન 14–16 · 2 ગુણ
विनयम्
उद्यमेन
मृगाः
પ્રશ્ન 17–20 · 6 ગુણ
વિદ્યાથી વિનય આવે છે. વિનયથી માણસ યોગ્યતા મેળવે છે.
દરેક કડી ૧.
મનોરથ એટલે મનની ઇચ્છા. ઉદ્યમ એટલે કામ પૂરું કરવા કરેલો પ્રયત્ન.
દરેક અર્થ ૧.
સિંહ સૂતો રહે તો શિકાર તેની પાસે આવતો નથી. ક્ષમતા હોવા છતાં સફળતા માટે પ્રયત્ન કરવો પડે છે.
દૃષ્ટાંત ૧ અને બોધ ૧.
વિદ્યાર્થી પોતાની ભૂલ સ્વીકારે અને શિક્ષકનું માર્ગદર્શન સાંભળે. આ વર્તન તેનો વિનય બતાવે છે.
વ્યવહારુ ઉદાહરણ ૧ અને સંબંધ ૧.
પ્રશ્ન 21–23 · 4 ગુણ
सर्वे भवन्तु सुखिनः सर्वे सन्तु निरामयाः।
परोपकाराय फलन्ति वृक्षाः परोपकाराय वहन्ति नद्यः।
न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते।
દરેક પંક્તિમાં છૂટેલા ભાગના બે અર્થપૂર્ણ ખંડ માટે ૧–૧.
C · નાટ્ય અને વાક્યરચના · 16 ગુણના ઉત્તર
પ્રશ્ન 24–25 · 4 ગુણ
દીપા — સખી, શું તું બગીચામાં જઈશ? માળા — હા, હું ભાઈ સાથે જઈશ. દીપા — તમે બંને ત્યાં શું કરશો? માળા — અમે બંને છોડ વાવીશું.
દરેક સંવાદપંક્તિ ૧.
રવિ — ગુરુજી, આ પુસ્તક કોનું છે? ગુરુ — આ પુસ્તક મીરાનું છે. રવિ — હું તેને પુસ્તક આપીશ. ગુરુ — સારું, તે વર્ગખંડમાં છે.
દરેક સંવાદપંક્તિ ૧.
પ્રશ્ન 26–28 · 2 ગુણ
દીપા માળાને કહે છે.
ગુરુ રવિને કહે છે.
માળા દીપાને કહે છે.
પ્રશ્ન 29–31 · 4 ગુણ
તે ભાઈ સાથે બગીચામાં છોડ વાવવા જશે.
સાથી ૧ અને હેતુ ૧.
પુસ્તક મીરાનું છે અને મીરા વર્ગખંડમાં છે.
દરેક માહિતી ૧.
રવિ પુસ્તક મીરાને આપશે, કારણ કે તે તેનું પુસ્તક છે.
ક્રિયા ૧ અને કારણ ૧.
પ્રશ્ન 32–34 · 4 ગુણ
માળા ભાઈ સાથે બગીચામાં જઈ બંને મળીને છોડ વાવવાની યોજના બનાવે છે.
સાથી ૧ અને કામ ૧.
રવિ પહેલાં પુસ્તક કોનું છે તે પૂછે છે અને પછી તે મીરાને આપવાનું કહે છે.
દરેક પગલું ૧.
ગુરુ પુસ્તકની માલિક મીરા છે તે કહે છે અને તે વર્ગખંડમાં છે એવી માહિતી આપે છે.
દરેક વિગત ૧.
પ્રશ્ન 35–37 · 2 ગુણ
मित्रे कथां पठतः।
मीरा श्वः पुस्तकं दास्यति।
बालकः कन्दुकेन क्रीडति।
D · વ્યાકરણ · 16 ગુણના ઉત્તર
પ્રશ્ન 38–53 · 16 ગુણ
अरण्यम्
અરણ્ય એટલે વન.
अन्धकारः
પ્રકાશનો વિરોધી અર્થ અંધકાર છે.
पठसि
त्वम् મધ્યમ પુરુષ એકવચન છે.
गमिष्यन्ति
श्वः અને બહુવચન કર્તાને અનુરૂપ ભવિષ્યકાળનું રૂપ.
भवन्तु
લોટ્ લકારનું પ્રથમ પુરુષ બહુવચન.
पठेत्
તેને વાંચવું જોઈએ એવો ભાવ છે.
अक्रीडत्
ह्यः એટલે ગઈકાલે. લઙ્ લકારનું એકવચન જોઈએ.
हरौ
ઇકારાન્ત પુલ્લિંગનો સપ્તમી એકવચન પ્રયોગ.
लतानाम्
ઘણી લતાઓનો સંબંધ દર્શાવે છે.
मित्रेण
सह સાથે તૃતીયા વિભક્તિ.
एका
કન્યા સ્ત્રીલિંગ પ્રથમા એકવચન છે.
हेत्वर्थकृदन्तम्
तुमुन् પ્રત્યયથી અહીં વાંચવાનો હેતુ દર્શાવાય છે.
छात्रः + अपि
અઃ + અના સંયોગથી અહીં ઓ અને અવગ્રહ આવે છે.
विद्यार्थी
આ અને અ મળીને દીર્ઘ આ થાય છે.
षष्ठीतत्पुरुषः
वनस्य मार्गः એટલે વનનો માર્ગ.
द्वन्द्वः
माता च पिता च. બંને પદ સમાન રીતે મુખ્ય છે.
E · સંયુક્ત · 16 ગુણના ઉત્તર
પ્રશ્ન 54 · 4 ગુણ
B → C → A → D
દરેક સાચા સ્થાન માટે ૧.
પ્રશ્ન 55 · 4 ગુણ
क. नूतनः सेतुः। ख. नौकया। ग. विद्यालयम्। घ. श्रमिकान्।
દરેક સાચી માહિતી માટે ૧.
પ્રશ્ન 56–58 · 2 ગુણ
अभिज्ञानशाकुन्तलम्
महाभाष्यम्
अष्टाध्यायी
પ્રશ્ન 59 · 3 ગુણ
बालकः एकः प्रातः ग्रामं गच्छति। तत्र सः मित्रं पश्यति। ततः तौ सह क्रीडतः।
દરેક સાચા સુધારા માટે ૧, વધુમાં વધુ ૩.
પ્રશ્ન 60–61 · 3 ગુણ
આ પોતાનો અને તે પારકો એવી ગણતરી સંકુચિત મનના લોકો કરે છે. ઉદાર હૃદયના લોકો માટે આખી પૃથ્વી પરિવાર છે. અર્થવિસ્તાર: સમાજમાં અજાણ્યા માણસનું દુઃખ સમજવું અને શક્ય હોય ત્યારે મદદ કરવી એ ઉદારતાનું ઉદાહરણ છે.
અનુવાદ ૨ અને યોગ્ય અર્થવિસ્તાર ૧.
વિદ્યારૂપી ધન ચોર કે રાજા લઈ શકતા નથી, ભાઈઓ વચ્ચે વહેંચાતું નથી અને ભાર આપતું નથી. વાપરવાથી તે સતત વધે છે, તેથી તે સર્વ ધનમાં શ્રેષ્ઠ છે. અર્થવિસ્તાર: શીખેલું કોઈને સમજાવતાં પોતાનું જ્ઞાન પણ દૃઢ બને છે.
અનુવાદ ૨ અને યોગ્ય અર્થવિસ્તાર ૧.
વિભાગ પ્રમાણે ગુણ લખો અને કુલ ૮૦માંથી ગણો. ખોટા ઉત્તરમાં અર્થ, વિભક્તિ, ક્રિયાપદ કે સૂચના ચૂકી તે નોંધો અને જવાબ ફરી લખો.